کهگیلویه و بویراحمد به واسطه موقعیت جغرافیایی ویژه، تنوع اقلیمی، ارتفاعات زاگرس و برخورداری از منابع آبی متعدد، از ظرفیت‌های کم‌نظیری برای توسعه صنعت آبزی‌پروری برخوردار است؛ ظرفیتی که طی سال‌های اخیر توانسته این استان را به یکی از قطب‌های مهم تولید ماهیان سردآبی کشور تبدیل کند.
وجود مناطق سردسیر و کوهستانی در شهرستان‌های بویراحمد و دنا، چشمه‌های متعدد، رودخانه‌های دائمی و دره‌های آبی، شرایط مناسبی برای پرورش ماهی قزل‌آلا فراهم کرده است. در مقابل، مناطق گرمسیری استان نیز با توجه به شرایط اقلیمی و منابع آبی خود، ظرفیت توسعه پرورش ماهیان گرمابی و سایر گونه‌های آبزی را دارند.
بر اساس برخی آمارهای منابع طبیعی، میانگین بارندگی سالانه استان حدود ۶۵۱ میلی‌متر و حجم نزولات جوی سالانه نزدیک به ۱۱ میلیارد مترمکعب برآورد شده است. همچنین حجم آب‌های سطحی استان با احتساب جریان‌های ورودی از سایر استان‌ها حدود ۷ میلیارد و ۸۰۴ میلیون مترمکعب و مجموع پتانسیل آب تجدیدشونده سطحی و زیرزمینی حدود ۸ میلیارد و ۳۶۴ میلیون مترمکعب اعلام شده است.
رودخانه‌هایی همچون بشار، خرسان، ماربر، کبگیان، زهره، مارون و شیو از مهم‌ترین منابع آبی استان به شمار می‌روند که در کنار چشمه‌ها و منابع آب زیرزمینی، بستر مناسبی برای توسعه فعالیت‌های آبزی‌پروری ایجاد کرده‌اند.
البته بهره‌برداری از این ظرفیت‌ها باید با رعایت حقابه محیط زیست، حفظ جریان طبیعی رودخانه‌ها، کنترل کیفیت آب و مدیریت مصرف در شرایط تغییرات اقلیمی همراه باشد تا توسعه اقتصادی امروز به بهای آسیب به منابع طبیعی و سرمایه‌های آبی نسل‌های آینده تمام نشود.
رتبه سوم کشور؛ جایگاه قابل توجه کهگیلویه و بویراحمد در تولید قزل‌آلا
ظرفیت‌های طبیعی استان در کنار سرمایه‌گذاری‌های انجام‌شده، زمینه شکل‌گیری شبکه گسترده‌ای از واحدهای پرورش ماهی را فراهم کرده است.
بر اساس اعلام استاندار کهگیلویه و بویراحمد، بیش از ۳۱۲ واحد پرورش ماهیان سردآبی در استان وجود دارد که ۳۰۷ واحد آن فعال هستند و سالانه حدود ۲۹ هزار و ۱۰۰ تن ماهی قزل‌آلا تولید می‌کنند.
این میزان تولید، جایگاه سوم کشور در تولید ماهیان سردآبی را برای کهگیلویه و بویراحمد به ارمغان آورده و نشان می‌دهد صنعت شیلات می‌تواند یکی از محورهای اصلی توسعه اقتصادی استان باشد.
در کنار پرورش قزل‌آلا، فعالیت در حوزه پرورش ماهیان خاویاری نیز مورد توجه سرمایه‌گذاران قرار گرفته است؛ موضوعی که می‌تواند با ایجاد تنوع در محصولات شیلاتی، فرصت‌های جدیدی برای افزایش درآمد، اشتغال و حضور در بازارهای داخلی و خارجی فراهم کند.
با وجود این جایگاه قابل توجه، صنعت شیلات استان همچنان با یک چالش اساسی مواجه است؛ فاصله میان ظرفیت بالای تولید و تکمیل نشدن زنجیره ارزش.
تولید پررونق، با زنجیره ارزش تمام
تولید سالانه نزدیک به ۳۰ هزار تن ماهی، تنها بخشی از ظرفیت اقتصادی صنعت شیلات را نشان می‌دهد. ارزش واقعی این تولید زمانی چند برابر خواهد شد که زیرساخت‌های لازم برای فرآوری، بسته‌بندی، نگهداری، عرضه مستقیم و صادرات محصولات در داخل استان فراهم شود.
در شرایطی که بخش قابل توجهی از محصولات تولیدی برای انجام مراحل فرآوری و بسته‌بندی به خارج از استان منتقل می‌شود، طبیعی است که بخشی از ارزش افزوده، فرصت‌های شغلی و درآمد حاصل از فعالیت‌های پس از تولید نیز نصیب استان‌های دیگر شود.
ایجاد صنایع تبدیلی، کارخانه‌های فرآوری ماهی، سردخانه‌های تخصصی، مراکز بسته‌بندی بهداشتی و شبکه توزیع استاندارد می‌تواند علاوه بر افزایش ماندگاری محصولات، زمینه عرضه مستقیم و رقابت‌پذیری تولیدات استان در بازارهای بزرگ‌تر را فراهم کند.
از سوی دیگر، توسعه زنجیره تولید در این بخش تنها به ایجاد واحدهای صنعتی محدود نمی‌شود؛ بلکه می‌تواند مشاغل متعددی در حوزه حمل‌ونقل، تأمین خوراک آبزیان، تجهیزات پرورش، خدمات فنی، بازاریابی و صادرات ایجاد کند.
مارگون؛ ظرفیت طلایی سرزمین چشمه‌ها برای توسعه آبزی‌پروری
در میان مناطق مستعد استان، شهرستان مارگون به دلیل برخورداری از شرایط جغرافیایی کوهستانی، منابع آب جاری، چشمه‌های طبیعی و اقلیم مناسب، ظرفیت قابل توجهی برای توسعه فعالیت‌های آبزی‌پروری دارد.
وجود منابع آبی در این منطقه می‌تواند زمینه مناسبی برای گسترش واحدهای پرورش ماهی، افزایش تولید محصولات پروتئینی و ایجاد فرصت‌های شغلی پایدار برای جوانان و خانوارهای روستایی فراهم کند.
مارگون از جمله مناطقی است که می‌تواند با تکیه بر ظرفیت‌های طبیعی خود، سهم بیشتری در اقتصاد شیلات استان داشته باشد؛ به‌ویژه آنکه توسعه این صنعت در مناطق روستایی و کمتر برخوردار، علاوه بر ایجاد درآمد مستقیم برای تولیدکنندگان، زمینه رونق فعالیت‌های اقتصادی وابسته را نیز فراهم می‌کند.
در همین زمینه، هاد نظری، از سرمایه‌گذاران حوزه شیلات در کهگیلویه و بویراحمد، با اشاره به اهمیت آبزیان در سبد غذایی خانوارها، بر ضرورت استفاده اصولی از منابع آبی استان برای توسعه تولید و اشتغال تأکید کرده است.
نظری معتقد است برخورداری از آب‌های روان و چشمه‌های دائمی در کهگیلویه و بویراحمد، به‌ویژه در شهرستان مارگون، یک فرصت اقتصادی ارزشمند است که با برنامه‌ریزی مناسب، بهینه‌سازی مصرف آب و حمایت از سرمایه‌گذاران می‌تواند به توسعه منطقه کمک کند.
از نگاه این سرمایه‌گذار، آبزی‌پروری علاوه بر تأمین بخشی از نیاز غذایی جامعه، ظرفیت مهمی برای ایجاد اشتغال، افزایش تولید داخلی و حرکت به سمت خودکفایی در حوزه محصولات پروتئینی دارد.
آبزی‌پروری؛ حلقه اتصال امنیت غذایی و اشتغال پایدار
ماهی به عنوان یکی از منابع مهم تأمین پروتئین مورد نیاز خانوارها، جایگاه قابل توجهی در سبد غذایی جامعه دارد. توسعه صنعت آبزی‌پروری می‌تواند ضمن افزایش دسترسی به این ماده غذایی، فشار بر منابع صید طبیعی را کاهش دهد و زمینه تأمین پایدار محصولات شیلاتی را فراهم کند.
در شهرستان مارگون نیز توسعه این صنعت می‌تواند از یک فعالیت محدود تولیدی فراتر برود و به محور اقتصادی روستاها تبدیل شود؛ به‌گونه‌ای که جوانان منطقه علاوه بر فعالیت مستقیم در مزارع پرورش ماهی، در بخش‌های تأمین نهاده، خدمات فنی، حمل‌ونقل و بازاریابی نیز مشغول به کار شوند.
البته تحقق این هدف نیازمند حمایت هدفمند از سرمایه‌گذاران، تسهیل صدور مجوزها، تأمین تسهیلات بانکی، ایجاد زیرساخت‌های مناسب و ارائه آموزش‌های تخصصی به بهره‌برداران است.همچنین دسترسی به خوراک استاندارد آبزیان، بچه‌ماهی باکیفیت، خدمات دامپزشکی و نظارت مستمر بر سلامت و کیفیت آب، از الزامات افزایش بهره‌وری در واحدهای پرورش ماهی محسوب می‌شود.
ضرورت عبور از تولید خام به اقتصاد مولد
آنچه امروز در صنعت شیلات کهگیلویه و بویراحمد اهمیت دارد، صرفاً افزایش تعداد مزارع یا بالا بردن میزان تولید نیست؛ بلکه باید برای حفظ ارزش اقتصادی محصولات در داخل استان برنامه‌ریزی شود.
ایجاد صنایع فرآوری و بسته‌بندی در نزدیکی مراکز تولید، توسعه سردخانه‌ها، ایجاد بازارهای فروش مستقیم و حمایت از صادرات، می‌تواند حلقه‌های ناتمام این صنعت را تکمیل کند.
از سوی دیگر، شهرستان مارگون نیز برای بهره‌گیری از ظرفیت‌های طبیعی خود به برنامه‌ای جامع نیاز دارد که در آن، همزمان با جذب سرمایه‌گذاری، موضوع حفظ منابع آب، رعایت ظرفیت اکولوژیک رودخانه‌ها و پایداری محیط زیست مورد توجه قرار گیرد.
کهگیلویه و بویراحمد امروز با تولید سالانه بیش از ۲۹ هزار تن ماهی قزل‌آلا، توانمندی خود را در عرصه تولید به اثبات رسانده است؛ اما پرسش اساسی اینجاست که چه میزان از ارزش اقتصادی این تولید در داخل استان باقی می‌ماند و چه سهمی از اشتغال و درآمد حاصل از آن نصیب مناطق تولیدکننده می‌شود؟
مارگون با برخورداری از منابع آبی و ظرفیت‌های طبیعی، می‌تواند سهم مهمی در آینده صنعت شیلات استان داشته باشد؛ مشروط بر آنکه مسئولان، سرمایه‌گذاران و دستگاه‌های متولی از مرحله شناسایی ظرفیت‌ها عبور کرده و برای ایجاد زیرساخت‌های تولید، فرآوری و بازاررسانی اقدام عملی انجام دهند.
صنعت شیلات کهگیلویه و بویراحمد امروز در نقطه‌ای قرار گرفته است که دیگر تنها افزایش تولید پاسخگوی نیاز توسعه نیست؛ تکمیل زنجیره ارزش، حمایت از سرمایه‌گذاران و بهره‌برداری پایدار از منابع آبی می‌تواند از چشمه‌های زاگرس، فرصتی برای اشتغال جوانان، تقویت امنیت غذایی و رونق اقتصادی شهرستان مارگون و دیگر مناطق استان بسازد.
